Сахабыт сирин туһунан  кэрэхсэбиллээх чахчылары

ааҕыҥ, билиҥ!

•    Саха сирэ 3 мөлүйүөн кэриҥэ кв.км. тайаан сытар киэҥ территориялаах аан дойдуга биир улахан административнай территориальнай единица буолар

Манна 300 000 сыл анараа өттүттэн ыла дьон олохсуйбуттара биллэр.

• Саха сирэ үс часовой пояска тайаан сытар Россия соҕотох региона.
• Тыйыс айылҕалаах дойдубутугар 320-чэ  көтөр арааһа кэлэн ааһар, кинилэртэн 40-чэ көтөр арааһа кыстыыр диэн "Кыым" хаһыат 03.12.2024 нүөмэригэр суруллар.

• Сахабыт сиригэр барыта сэттэ сүүс тыһыынча кэриҥэ улахан уонна кыра өрүстэр, үрэхтэр, үрүйэлэр, аҕыс сүүс тыһыынча кэриҥэ улахан уонна кыра күөллэр бааллар.
• Саха сирин саамай хотугу точката Илиҥҥилии Сибиир муоратыгар баар ГЕНРИЕТТА арыыта.
• Сахабыт сиригэр кыһыҥҥы уонна сайыҥҥы температура араастаһыыта 100° - тан тахсыан сөп.
• Саха сирин саамай үрдүк чыпчаалынан Черскэй хайаларыгар баар "Кыайыы чыпчаала" буолар (пик Победы), үрдүгэ - 3003 м.     Бу чыпчаалга Победа диэн ааты С.В. Обручев 1945 с. Аҕа дойду Улуу сэриитигэр Кыайыы чиэһигэр биэрбит эбит. Онтон сахалыы аата "Хонохотаас"  (Хоноһо таас) диэн.

• Дьокуускай куоракка аан дойдуга соҕотох хомус түмэлэ баар.

• Дьокуускай куоракка аан дойдуга соҕотох мамонт түмэлэ баар.
• Саха омугун суругар-бичигэр үс сурук көрүҥэ баар: түҥ былыр - урууна, ХХ-с үйэҕэ дылы латыынныы уонна ХХ-с үйэ 30-с сылларыттан кириллицанан, ол эбэтэр нууччалыы буукубаларынан сурук көрүҥэ.
• 1970 сыллаахха Индигир өрүс хаҥас кытылыгар Аллайыаха улууһугар аан дойдуга саамай улахан мамонт кылабыыһата көстүбүт.
• Мирнэй куорат таһыгар баар "Мир" алмаас руднига аан дойдуга саамай улахан киһи илиитинэн оҥоһуллубут воронкатынан биллэр. Карьер  735 м. дириҥнээх,  1,4 км. иэннээх.

Дьокуускай куораппыт  ирбэт тоҥҥо турар аан дойду саамай улахан куората буолар. Манна 2024 сыл көрдөрүүтүнэн 396 751 киһи олорор.

 Сахалары учуонайдар Уһук Хоту сиргэ тимири уһаарыы культуратын аҕалбыт омук быһыытынан сыаналыыллар. Манна тимири уһаарыы культурата биһиги эрабыт ортотун эргин өтөн киирбит. 

- 1897 с. ыраахтааҕылаах Россия ыыппыт перепиһэ көрдөрөрүнэн Саха сиригэр 90-тан тахса 100 саастарын ааспыт кырдьаҕас дьон олороллоро биллибит. Ол эрээри оччотооҕуга дьон саастарын чуолкайдыыр туох да докумуоннара суоҕа бу чахчы дакаастабыла суох буолан тахсыбыт.

 - Саха сирин муҥутуур уһун үйэлээх киһитинэн Сааскылаахха олорон ааспыт Семенникова Варвара Константиновна буолар. Кини 117 сааһыгар тиийбит. Сааһа чахчытын Саха сирин национальнай архыыбын үлэһиттэрэ мэктиэлээбиттэр. Варвара Константиновна 2007 с. алтынньытыгар планета саамай кырдьаҕас саастаах киһитинэн билиниллибитэ.

Бу чахчыларга өссө тугу эбиэ этигитий?

   Ыстатыйаны хомуйан оҥордо Черкашина Р.Н.