- Информация о материале
- Автор: Super User
I –гы Суотту нэһилиэгэр XIX – c XX – c үйэлэр кирбиилэригэр
олорон ааспыт олоңхоһуттар уонна толорбут олоҥхолоро.
1. Белолюбскай Николай-Микичээнэп (Айыы ойууна). ХIХ чйэ олоҥхоһута. 119 сааһыгар ХIХ үйэ бүтэһигэр өлбүт. Киниттэн олоҥхолуурга П.А Охлопков – Наара Суох үөрэммит.
Олоңхото:
1. Нурулуур Ньургун Баатыр.
2. Бүдүрүйбэт сүһүөхтээх Мүрүлүүр Мүгдьүк Дуолаҥса: Орто дойду тойон остуолбата, Сир ийэ сэрэбиэйдээх сиилинэйэ,Аан дайды анабыллаах халыҥ халлаанынан анаммыта, отут биир сыл босхоҥ туругурбут түөрт кырыылаах Бүдүрүйбэт Мүлдьү Бөҕө.
3. Тустуулаах Дьура Бөҕө.(орто уол), Бардам Баабый (кыра уол), Алаатыыр Ала Буурай (босхоҥ уол)
4. Сүүс тоҕус уон иккилээх Угустаан о5онньор, сүүс аҕыс уон иккилээх Эбэкэлкэй эмээхсин,тоҕус уон тоҕус туоһахталаах, Одук хаантан оҥоһуулаах туоспуруннаах Тойон Удаарын.
5. Дьалхааннаах айаннаах аттаах хардаҥ эһэ тириитин курдук хаан олбохтоох Хаан Дьаргыстай.
6. Тоһоҕос булгунньах саҕа куладытар кулан тура5ас аттаах туоллар Айыы, тоҕус күннүк сири дьулурус гынан көтөр суондалы хара аттаах Дьуларытар Дьулаан Дохсун.
7. Бэрт киһи Бэриэт Бэргэн.
8. Модун киһи Лодьучча Бэргэн.
9. Аан дойду киэнэ атамаана күтүр аллаах маҥан аттаах Ала Туйгунтай.
10. Эдьиийиктиир эмээхсин Эриэниктиий Кулахай-эргимтэ саадьа5ай Тимирдээхэй Намчаахайдаан.
( Бу олонхолору Наара Суох олоҥхолообут).
2. Борисов(Колесов)
Олоҥхото:
1. Кыргыска миинэр кыһыл буулуур аттаах, охсуһууга миинэр уот буулуур аттаах Кырдааттаах Кыыс Бухатыыр.
(Бу олоҥхону Наара Суох олонхолообут)
3. Васильев Петр Федотович-Сөдүөт Бүөтүккэтэ.ХIХ үйэ бастыҥ олоҥхоһута. Нэһилиэгэр улаханнык олоҥхолообут киһи. Ырааҕынан Наара Суох убайа. Сөтөл буолан 40-чалааҕар революция быдан иннинэ өлбүт. Куоракка түбэспиччэ Наара Суоҕу кытта уобалас кулубаларыгар олоҥхолообуттар. Бүөтүккэни Наара Суохтан ордук диэн хайҕаабыттар. Нэһилиэгиттэн атын сиргэ олоҥхолооботох киһи.
Олоҥхото:
1. Кэччимэр Баай Тойон, ынах-сылгы айыыһытыгар аналлаах Айыы Аан Чэлбэй Хатын ( Наара Суох олоҥхолообута биллэр)
2. Бүдүрүйбэт Мүлдьү Бөҕө.
4. Васильев Тихон Иванович – Олоҥхоһут Тиэхээн (1877-1920 с.с.)
Васильев П.Ф.- Сөдүөт Бүөтүккэтин убайын Уйбаан Уус оҕотун ииппитэ уонна олоҥхолуурга уһуйбута. Киллэмҥэ, нэһилиэгэр олоҥхолообут. Сөтөл ыарыһах буолан кэргэннэммэтэх. Өлөрүгэр: «Хайа о5ом тулаайахсыйыай, олоҥхолорум тулаайахсыйыахтара буоллаҕа дии»,- диэбит.
Олоҥхото:
1. Үөлэн Хардааччы.
2. Бүдүрүйбэт Мүлдьү Бө5ө.
3. Оҕо Тулаайах.
4. Эрбэхтэй Бэргэн.
5. Дьулуруйар Ньургун Боотур.
( Олонхоһут Тиэхээн уонтан тахса олоҥхону билэрэ үһү.)
5. Васильев Василий Гаврильевич II – Быыкаайык Баһылай (1893 -1950).
Үөрэҕэ суох. «КыЬыл сата» колхуос чилиэнэ.Yчvгэй олонхоһут быһыытынан нэһилиэгэр, куоракка биллэрэ. Олоҥхоһут Тиэхээн олоҥхолорун толорбут. Дэгиттэр баай куоластаах ырыаһыт. Олонхоһуттары үүт – үкчү үтүктэн доллоһутар биир дьикти идэлээҕэ үһү.
6. Васильев Семен Прокопьевич – Олоҥхоһут Сэмэн. Гражданскай сэрии иннинэ 90-чалааҕар өлбүт. Остуоруйаһыт, ырыаһыт, олоҥхоһут. Эдэр сааһыгар Булуҥҥа сылдьыбыт, өлөрүн саҕана Суоттуга кэлэн олорбут. Икки хараҕа суох оҕонньору ыаллар тиэйэн илдьэн олоҥхолотоллор, остуоруйалаталлар эбит. Кэргэннэммэтэх, оҕо – уруу суох. «Төһө да кырыйдар хоҥкунатан киэҥ– дьикти куоластааҕа», - диэн кырдьаҕастар ахталлар. «Эдэрбэр бэйэм куоласпыттан бэйэм дөйөрүм, онон кулгаахпын саба туттан ыллыырым»,- диэн олоҥхоһут бэйэтэ дьоҥҥо кэпсиирэ үһү.
7. Васильев Савва Николаевич – Чукулла Саабата. Отутус сылларга алта уончалааҕар өлбүт. Суруйааччы С.С.Васильев кини олоҥхотун истибит.
8. Васильев Устин Саввич – Тэрээт Yстүүн. Отутус сылларга биэс уончалааҕар өлбүт. Суруйааччы С.С.Васильев кини олоҥхотун истибит.
9. Колесов Никифор – Микииппэр. Наара Суоҕу сүрэхтээбит аҕата. Наара Суох киниттэн олоҥхолуурга үөрэммит.
Олоҥхото:
1. Мойбор Болуо диэн тойон аҕалаах, Өлүү Yтүгэллэй эмээхсин ийэлээх
Күлүк Үөлэн Хара Кыыртай. (Бу олоҥхону Наара Суох эмиэ толорбут).
10. Львов Михаил – Күндээр Мэхээлэ. 1916 сыллаахха 40-чалааҕар ыалдьан өлбүт. Кураанах иһит лыңкыныыр курдук, киһи ходьох гына түһэр олус улахан, киэҥ, күүстээх куоластааҕа үһү. Кини Сөдүөт Бүөтүккэтин олоҥхолорун олоҥхолообут. Кэргэнэ кэлин Мэҥэ киһитигэр эргэ баран, икки уолун онно илдьэ барбыт.
11. Неустроев Тимофей Кузьмич – Хоной Түмэппий.
1872 сыллаахха Суоттуга төрөөбүт. Уһуннук олохсуйбут сирэ Саһылыкаан
Суоттуга көмүллүбүт. Колхозтаах. Дьааҥыга,Булуҥҥа,Томмокко хара үлэһитинэн сылдьыбыт. 50 сааһыттан ыла идэтийэн олоҥхолообут.
Олоҥхото:
1. Мүлдьү Бөҕө.(Говоров Д.М. олоҥхото).
2. Буудаҕа Моой. (Наара Суох олоҥхото)
3. Хаан Дьаарсын (Окоемов Е.С. олоҥхото) Чиряев В.Г. 1941 с-ха суруйбут.
4. Хаан Дьаргыстай (Окоемов Е.С. олоҥхото)
12. Охлопков Аммос – Омуос. Ааспыт үйэ олоҥхоһута. Наара Суох төрөппүт
аҕата.
Олоҥхото:
1. Эриэн тойон аҕалаах, Эбириэлдьин Хотун ийэлээх Эриэдэл Бэргэн.
13. Охлопков Петр Аммосович – Наара Суох (1858 – 1942).
Саха сиригэр киэҥник биллибит олоҥхоһут,сэһэнньит. Бодойбоҕо 1 сыл, Булуҥҥа балыкка 7 сыл, Бүлүү өрүһүнэн Лээмпи тардыытыгар 9 сыл уонна Дьааҥыга, Дьокуускайга сылдьыбыт. «Бэрт киһи Бэриэт Бэргэн олоҥхотун 1906 с. Дьокуускайга бирикээсчиттэр кулууптарыгар туруорбуттар. Оччотооҕу саха интеллигенциятын бэрэстэбиитэллэрэ А.Е.Кулаковскай, М. Ионова кыттыбыттара, Наара Суох бэйэтэ эмиэ оонньообута биллэр.
Олоҥхолуурга үөрэммит дьоно: Белолюбскай Николай – Микичээнэп (Айыы ойууна), Колесов Никифор – Микииппэр ( сүрэхтээбит аҕата), Свинобоев Григорий Николаевич – Ырыа Кириискэ, Халыкы уола Ньукулаас, Васильев Петр Федотович – Сөдүөт Бүөтүккэтэ, Охлопков Филипп Иванович – Дарайыын Силип, Харитонов Савва Николаевич – Ньаппыын уола.
Олоҥхолоро:
1. Дьурулутар Ньургун Баатыр.
2. Бүдүрүйбэт сүһүөхтээх Мүрүлүүр Мүгдьүк Дуолаҥса: Орто дойду Тойон остуолбата, Сир ийэ сэрэбиэйдээх сиилинэйэ, Аан дойду анабыллаах халыҥ халлаанынан анаммыта, отут биир сыл босхоҥ туругурбут түөрт кырыылаах Бүдүрүйбэт Мүлдьү Бөҕө.
3. Тустуулаах Дьураа Бөҕө, Алаатыыр Ала Буурай, Бардам Баабый.
4. Сүүс тоҕус уон иккилээх Угустаан оҕонньор, сүүс аҕыс уон иккилээх Эбэкэллэй эмээхсин, тоҕус туһахталаах Одун Хаантан оҥоһуулаах Дуоспуруннаах Тойон Удаарын.
5. Дьалхааннаах айаннаах аттаах, хардаҥ эһэ тириитин курдук хаан олбохтоох Хаан Дьаргыстай.
6. Тоһо5ос булгунньах саҕа Кудалытар Кулун тураҕас аттаах Туоллар Айыы,тоҕус күннүк сири дьулурус гынан көтөр Суондалы хара аттаах Дьуларытар Дьулаан Дохсун (1907 с. бирикээсчиттэр кулууптарыгар туруоруллубут.
7. Бэрт киһи Бэриэт Бэргэн.
8. Модун киһи Лодьучча Бэргэн
9. Эдьиийиктиир эмээхсин Эриэниктиир Кулахай, эргимтэ саадьаҕай Тимирдээхэй Ньамчаахайдаан.( 1-9 диэри Н.Белолюбскай – Микичээнэп олоҥхолоро)
10. ХайыЬар улан аттаах, эҥкэрэлээх тайахтаах эрэйдээх – буруйдаах Эр Соҕотох. (Свинобоев Г.Н. – Ырыа Кириискэ олоҥхото).
11. Эриэн Тойон аҕалаах, Эбириэлдьин Хотун ийэлээх Эриэдэл Бэргэн. Наара Суох аҕатын олоҥхото.)
12. Кыргыска миинэр кыһыл булуур аттаах Кырдааттаах кыыс бухатыыр. (Борисов,Колесов олоҥхото.)
13. Кэччимэр баай Тойон, ынах-сылгы айыыһытыгар аналлаах Айыы Чэлбэй Хатын (Васильев П.Ф.-Сөдүөт Бүөтүккэтин олоҥхото)
14. Килбиэнннээх Кириэс Бэргэн. ( Уйбаан оҕонньор олоҥхото.)
15. Сылгы уола ньылбыгыр маҥан аттаахДыырай Бэргэн (Кудрин А, - Моччуук уолун олоҥхото)
16.Үөлэн Хара Кыыртай ( Колесов Н. – Микииппэр олоҥхото, Наара Суох сүрэхтээбит аҕата.)
17. Аан дойду атамаана күтүр аллаах маҥан аттаах дыырай Бэргэн (Кудрин А. – Моччооһук уолун олоҥхото.)
18. Буудаҕа Моой.
14. Охлопков Филипп Иванович – Дырайыын Силип. ХIХ үйэ олоҥхоһута.
Мас ууһа. Охлопков – Наара Суох олоҥхоҕо үөрэммит дьонноруттан биирдэстэрэ.
15. Охлопков Макар – Күүстээх Макаар. ХХ үйэ саҥатыгар үчүгэй олоҥхоһут аатыран иһэн эдэригэр ыалдьан өлбүт. Наара Суох тастыҥ быраата.
16. Свинобоев Григорий Николаевич – Ырыа Кириискэ. ХХ үйэ олоҥхоһута. Наара Суох киниттэн хас да олоҥхону үөрэппит. Лингвист ученай С.В.Ястремскай бэлиэтээн турардаах: «Якутские сказители Николайдыыр – Н.А.Копырин, Ырыа Гриша – Григорий Свинобоев, С.Н. Стрекаловский хорошо понимали «что такое записывать олонхо» и относились к этому с большим вниманием».
Олоҥхолоро:
1. Хайыһар улан аттаах, эҥкэрэлээх тайахтаах эрэйдээх – буруйдаах Эр Соҕотох ( бу олоҥхону киниттэн истэн Странден, Юрасов суруйбуттара.)
2. Дьалхааннаах айаннаах аттаах хагдаҥ эһэ тириитин курдук хаан олбохтоох Хаан Дьаргыстай. (Бу олоҥхону Микичээнэптэн истибит).
17. Татаринов Николай Яковлевич I – Бүччүкү Ньукууска. «Көрдүгэннээх» колхоз чилиэнэ.
Олоҥхолоро:
1. Тиити төргүү мутугунан төлөн кугас аттаах төрүөттэн төрөөбүт
Төрүөт Бэргэн
18. Татаринов Николай Яковлевич II. Бүччүкү Ньукууска бииргэ төрөөбүт быраата.1950 сыллаахха 50-чатыгар өлбүтэ. Дьокуускайга тыа хаһаайыстыбатын техникумугар үөрэммит. Колхоһугар трактористаабыт.
Олоҥхолоро:
1. Дьулуруйар Ньургун Боотур. Аржаков А.Е. 1940 с. суруйбута.
2. Дьулуруйар Ньургун Боотур. Афанасьев А.Е. 1940с. суруйбута.
19. Татаринов Семен Семенович. (1901-1978). Ветеринар – фельдшер үөрэхтээх. Киэҥ, холку, ыраас – намчы куоластааҕа үһү. Суоттуттан Нам Үөдэйигэр көһөн онно уһуннук олорон өлбүт. Билигин кини уола Владимир Татаринов эстрада театрын биллиилээх ырыаһыта, «Иэхэй – чуохай» фольк-кантри бөлөх салайааччыта.
20. Харитонов Савва Николаевич – Ньаппыык Ньукуус уола. Аатырбыт ырыаһыт, олоҥхоһут. Наара Суох олоҥхолуурга үөрэммит дьонноруттан биирдэстэрэ.
21. Халлыкы уола Ньукулаас. ХIХ үйэ олоҥхоһута. Наара Суох олоҥхолуурга үөрэммит киһитэ.
Сивцева М.З «Олоңхо биһигэр» кинигэттэн.
- Информация о материале
- Автор: Super User
РОССИЯҔА ИЙЭ КҮНҮНЭН!
Бороҕоннооҕу оҕо искусствотын оскуолатын Суоттутааҕы филиалын үөрэнээччилэрэ күн күбэй ийэлэрин мэтириэттэрин оҥорбут үлэлэрин сигэни баттаан киирэн библиотека RUTUBE ханаалыгар көрүҥ, сэргээҥ!
https://rutube.ru/video/dd65dc3b9946d521cc3a453bcf573304/?r=a/
Уһуйааччы СӨ култууратын туйгуна, СӨ норуотун маастара
Портнягина Евдокия Яковлевна
Страница 3 из 17
